6-оят
“Кимлaр томонидaндир эътиборли ҳисоблaнгaн одaмлaргa келгaндa (улaр бир вaқтлaр қaндaй бўлгaн бўлсaлaр, менгa бaри бир, Xудо инсонгa юз-xотир қилмaйди), шуни aйтaй, ўшa эътиқодлилaр менинг зиммaмгa бошқa ҳеч нaрсa юклaмaдилaр.”
Бу оятда Павлус Бутрус, Ёқуб ва Юҳанно ҳақида гапиряпти. Юнонча “бир нарса деб қадрланганлар эса...” дейилган, яъни бу учта инсонни кўпгина одамлар ҳаворийларнинг энг буюклари, деб ҳисоблашган эди. Бироқ Павлус учун бунинг аҳамияти йўқ эди, нимагалигини у шу оятда айтади: Худо инсонга юз-хотир қилмайди, яъни Худо бир инсонга яхши муносабатда бўлиб, бошқаларга эса унча яхши муносабатда бўлмайди; аксинча Худо ҳаммага бир хил муносабатда бўлади. Яна аниқроқ қилиб айтсак, Худо ҳаммага Исо орқали бир хил муносабатда бўлади: яъни агар инсон Исони қабул қилган бўлса, унда у Павлус ёки Бутрус қилган ишларни қилиши мумкин, бунда у фақат Павлус ва Бутрус ёки бошқа ҳаворий каби, ишончини доим Исога қаратиши ва хочда қилган ишига таяниш керак бўлади. Демак, киши шундай қилса, унда Худо шундай киши орқали кучли қудрати билан фаолият қилиши ва мўъжизалар қилиши мумкин – зеро Худо инсонга юз-хотирлик қилмайди.
Павлус бу оятда юқорида айтилган одамларга беҳурмат бўлмаяпти, балки Муқаддас Руҳда яшайдиган киши бошқа одамга ҳаддан ташқари юқори ҳурмат бермаслигини кўрсатяпти. Биз ҳам Худо каби ҳамма одамларга бир хи муносабатда бўлишимиз керак: керак бўлганда севги кўрсатиш ва керак бўлганда қаттиққўллик кўрсатиш керак – бунда энг асосийси доим Руҳ етаклигида бўлиш ва Худо иродаси бўйича ҳаракат қилишдир.
Бу ерда ўша эътиборли одамлар Павлуснинг хабарига ҳеч нарса қўшмаганлиги айтилган, яъни бошқа ҳаворийларнинг обрўлилари ҳам унинг хабарини нотўғри дейишмади, ҳатто ҳеч нарса қўшишмади. Аслида Худо айнан Павлусга хоч ҳақидаги ва иноят ҳақидаги хабарни берган эди, ва бошқа ҳаворийлар Павлус орқали кўпроқ нарсаларни билиб олган эди. Буни илгари ҳам айтиб ўтгандик, яъни Бутрус ўз мактубида Павлуснинг мактубларига ва хабарига катта эътибор бериш кераклигини айтган эди.
Демак, Павлуснинг хабари бўйича мажусийлар (яҳудий бўлмаганлар) Мусо қонуни бажаришлари шарт эмас, керак эмас эди ва Бутрус бошчилигида бошқа ҳаворийлар ҳам бу хабарга қарши чиқмадилар ва унга ҳеч нарса қўшмадилар. Агар эътибор берсангиз, соҳта таълимот воизхонлари иноят хабарига ниманидир қўшишни истайдилар, агар Худо хабарига инсон ниманидир қўшса, унда бу хабар ҳақиқий бўлмайди, балки соҳта таълимотга айланади. Бу мактубда Павлус асосан хатна қилиш ҳақида гапиради, бироқ бу ибора билан Павлус қонунни бажаришни назарда тутади. Бу ҳақда кейинги оятларда гаплашамиз.
2009-06-06
Галатияликларга ёзилган мактуб талқини (2:3-5)
3-оят
“Улaр эсa ҳaтто ҳaмроҳим Титусни, юнон бўлишигa қaрaмaй, хaтнa бўлишгa мaжбур этишмaди.”
Улар Павлус билан бўлган мажусий Титусни ҳам қабул қилишди ва Мусо қонуни асосида уни хатна қилинишига мажбур қилишмади. Шу орқали ҳаворийлар Павлуснинг иноят хабарини қабул қилишганини кўрсатишди. Худонинг инояти қонунга қарама-қарши қилиб қўйилади; тўғрироғи, иноят қонундан юксакроқ туради ва биз энди қонун асосида эмас, балки иноят асосида Худо билан муносабатга эга бўламиз. Хатна қилишнинг ўзи ёмон демаяпман, балки ўша пайтдаги яҳудийлар қонунни бажараши орқали Худо олдида зўларини о қлашмоқчи бўлдилар ва хатна қилиш қонун бажарашнинг бир қисми эди. Ўша даврларда бошқа халқдан эркак киши яҳудий бўлишни истаса, у албатта хатна қилиниши шарт эди, бу яҳудий бўлишнинг бир қисми эди.
Бу оятдаги “юнон” сўзи Янги Аҳдда ҳамма мажусийлар, яъни яҳудий бўлмаган одамларга нисбатан ишлатилади. Эски Аҳдда яҳудийлар Худонинг ягона халқи эди, ва мажусий сўзи ҳамма яҳудий бўлмаганларга тегишли эди. Бироқ энди Янги Аҳдга асосан Исо Масиҳнинг қайта тирилганига ишонадиган ва Уни Раббий, деб қабул қилган киши Худонинг ягона халқи бўлиб, қолган ҳамма одамлар мажусийлар, деб қаралади. Чунки Худо билан муносабатга етаклайдиган ягона эшик – Исо Масиҳдир ва У орқали кирган кишигина Худонинг фарзанди бўла олади, қолганлар эса бундай имтиёздан маҳрум бўлади; албатта, улар ҳам худди шундай Исога ишониб, Уни қабул қилишса, улар ҳам шундай имтиёзга эришади.
4-оят
“Фaқaт бaъзи соxтa биродaрлaр лип этиб орaмизгa суқилиб киришгaн эди. Улaр бизгa Исо Мaсиҳ aто этгaн озодликни кўролмaй, бизни янa қул қилмоқчи эдилaр.”
Сохта биродарларни ўзларини масиҳий деб атаб, аслида эса Исога ишонмасдан, одамлар тузган қонун асосида яшайдиган килишлар эди. Улар яширинчи услубда жамоатга суқилиб киришган эди, яъни соҳта биродарлар “мен соҳта биродрман” деб келмайди; аксинча бундайлар юзиаки қарашда ўта диндор ва ухдожўй бўлиб кўринади, лекин фарзийлар каби уларнинг ичи зулматга ва золимликка тўла бўлади.
Бундай одамлар аввал чиндан ҳам масиҳий бўлган бўлиши мумкин, фақат эндиликда улар қонунни бажариш шарт, деб таъкидлаб, шунга ишониб Худо иноятидан узоқлашган эди. Бундай одамлар илгари нажот топган бўлсаларда, кейинчалик ўзларини қонун бажариш билан оқламоқчи бўлиб, нажотдан узоқлашиб, охир оқибатда мажусийлардек бўлиб қоладилар. Чунки қонунни бажариш шарт, дейиш орқали улар Исо Масиҳдан ва Унинг хочдаги қилган ишидан воз кечган бўлиб, Худо иноятини рад этга бўладилар. Бундай ҳолатда Муқаддас Руҳ бундай одамлар ичида фаолиятини тўхтатади ва улар секин-секин зулматга ботиб кетадилар. Бундай вазиятдан қутулишнинг ягона йўли – нажот топиш билан бир хилдир, яъни инсон доимий равишда Исо Масиҳнинг қайта тирилганига ишониши, Уни Раббий деб қабул қилиши ва хочда қилган ишига ишончини қаратиши шарт, шундай қилган одам доим нурда яшайди.
Улар жамоатга келиб масиҳийлар эркинлигини кўришади ва секин-секин шу эркинлик ўрнига одамларни қулликка олиб киришга ҳаракат қиладилар. Масалан, улар “мажусийлар Исога ишониб, нажот топганлирадина кейин Мусо қонунин бажарашлари керак” деб ўқитишар эди. Бу билан эса одамлар қонунга қул бўлиб қоладилар ва иноятда эмас, балки башарий тана амри билан яшашни бошлашади. Павлус шунга қарши чиқяпти. Масиий эркинлиги Исо Масиҳдадир, яъни доим ишончимиз Исо Масиҳга қаратилган бўлса, биз доим шу эркинликда яшаймиз; бироқ биз ишончимизни ўзимизга ёки яна бошқа нарсаларга қаратсак, эркинликдан маҳрум бўлиб, қуллик остида бўлиб қоламиз.
Бу ерда эътибор берсангиз, масиҳийлар Исо Масиҳда эркинликка эга эканлигини ёзилган. Яъни сиз, масиҳий, эркинликка ҳозирнинг ўзида эгасиз, бунинг учун сиз ҳеч нарса қилишингиз керак эмас. Сиз эркинликка эришиш учун ҳеч қандай иш қилишингиз керак эмас, ҳеч нарса айтишингиз керак эмас, ҳеч нарса ўқишингиз керак эмас. Худо сизга эркинликни нажот топганингизда берган ва энди сизнинг вазифангиз шу эркинликда туришдир (Галатияликларга 5:1).
Бу эркинликни йўқотиш учун инсон Исо Масиҳдан воз кечиши керак, яъни ишончини Исо Масиҳга ва Унинг хочда қилган ишига қаратмаган киши, шу эркинликдан маҳрум бўлади ва қонун остида яшаб, гуноҳкор табиатга қул бўлиб қолади. Табиийки ҳеч қандай имонли киши бундай аҳволга тушишни истамайди, бироқ ҳамма ҳам қандай қилиб шу эркинликда туришни ва уни қўлдан чиқармасликни билмайди. Агар сиз шу сатрларни ўқияпган экансиз, сиз буни аллақачон биласиз. Буни кўпроқ тушинишингизга Худонинг Ўзи ёрдам берсин!
5-оят
“Биз эсa Xушхaбaрнинг ҳaқиқaти сизлaр билaн aбaдий бўлсин деб, бир дaм ҳaм улaргa ён бермaдик.”
Хушхабарнинг ҳақиқатини қисқача қилиб ифодалайдиган бўлсак, уни “ишонч билан оқланиш” деб айтсак бўлади. Бу ҳақда қанча гапирсак ҳам кам, шунинг учун яна қайтарайлик. Ишонч билан оқланиш деганда, инсон Худо олдида оқланиши учун Худонинг нажотлик режасига ишониши керак. Фақатгина Худо борлигига ишонишнинг ўзи етарли эмас, чунки ёвуз руҳлар ҳам Худо борлигига ишонишади ва қўрқувдан титрашади, чунки бундай билим ва ишончнинг ўзи нажот топиш учун етарли эмас. Инсон албатта Худо Ўзи белгилаган, берган, кўрсатган, айтган ва Китобида ёзиб қолдирган нажотлик режага ишониши шарт.
Бу режани эса қичқача қилиб “Исо Масиҳ ва Унинг хочда михлангани” деб ифодаласак бўлади. Яъни Худонинг нажотлик режасига биноан Худонинг Ўғли Исо Масиҳ бу ерга инсон танасида келади, биринчи Одам Ато қилолмаган ишни бажарди, яъни бутун ҳаёти давомида Худога итоатда бўлиб, битта ҳам гуноҳ қилмасдан яшади. У гуноҳ қилмагани ва гуноҳсиз комил бўлиб туғилгани учун ҳам Исо ўлимга лойиқ эмас эди, бироқ биз, яъни бошқа гуноҳкорлар, ўз гуноҳлари туфайли ўлимга маҳкум бўлган одамлар учун хочда ўлди. Бу ўлим орқали Исо инсоннинг қарзини тўлади ва шу билан инсонни қутқарди. Мана шу нажотлик режадир, шунга ишонган одам нажот топади.
Демак, Павлуснинг мақсади айнан мана шу Хушхабар ҳақиқати сақлаб қолиш эди ва Галатиядаги масиҳийлар шу ҳақиқатни қаттиқ ушлашларини истарди. Шунинг учун айрим жойларда Павлус жудда қаттиқ гапиради, акс ҳолда имонлилар алданиб, нажотни йўқотишлари мумкин эди. Шунинг учун ҳам у соҳта биродарларга йўл бермади ва уларга қарши чиқди. Яъни бу ерда Павлус уларга бўйсунмади ва уларга ёқмоқчи бўлиб, хабарни ўзгартирмади. Биз ҳам худди шундай тарзда Инжил Хушхабарини ўзгартирмасдан, уни воизлик қилишимиз керак, фақат шундай воизлик натижасида одамлар нажот топиши мумкин.
“Улaр эсa ҳaтто ҳaмроҳим Титусни, юнон бўлишигa қaрaмaй, хaтнa бўлишгa мaжбур этишмaди.”
Улар Павлус билан бўлган мажусий Титусни ҳам қабул қилишди ва Мусо қонуни асосида уни хатна қилинишига мажбур қилишмади. Шу орқали ҳаворийлар Павлуснинг иноят хабарини қабул қилишганини кўрсатишди. Худонинг инояти қонунга қарама-қарши қилиб қўйилади; тўғрироғи, иноят қонундан юксакроқ туради ва биз энди қонун асосида эмас, балки иноят асосида Худо билан муносабатга эга бўламиз. Хатна қилишнинг ўзи ёмон демаяпман, балки ўша пайтдаги яҳудийлар қонунни бажараши орқали Худо олдида зўларини о қлашмоқчи бўлдилар ва хатна қилиш қонун бажарашнинг бир қисми эди. Ўша даврларда бошқа халқдан эркак киши яҳудий бўлишни истаса, у албатта хатна қилиниши шарт эди, бу яҳудий бўлишнинг бир қисми эди.
Бу оятдаги “юнон” сўзи Янги Аҳдда ҳамма мажусийлар, яъни яҳудий бўлмаган одамларга нисбатан ишлатилади. Эски Аҳдда яҳудийлар Худонинг ягона халқи эди, ва мажусий сўзи ҳамма яҳудий бўлмаганларга тегишли эди. Бироқ энди Янги Аҳдга асосан Исо Масиҳнинг қайта тирилганига ишонадиган ва Уни Раббий, деб қабул қилган киши Худонинг ягона халқи бўлиб, қолган ҳамма одамлар мажусийлар, деб қаралади. Чунки Худо билан муносабатга етаклайдиган ягона эшик – Исо Масиҳдир ва У орқали кирган кишигина Худонинг фарзанди бўла олади, қолганлар эса бундай имтиёздан маҳрум бўлади; албатта, улар ҳам худди шундай Исога ишониб, Уни қабул қилишса, улар ҳам шундай имтиёзга эришади.
4-оят
“Фaқaт бaъзи соxтa биродaрлaр лип этиб орaмизгa суқилиб киришгaн эди. Улaр бизгa Исо Мaсиҳ aто этгaн озодликни кўролмaй, бизни янa қул қилмоқчи эдилaр.”
Сохта биродарларни ўзларини масиҳий деб атаб, аслида эса Исога ишонмасдан, одамлар тузган қонун асосида яшайдиган килишлар эди. Улар яширинчи услубда жамоатга суқилиб киришган эди, яъни соҳта биродарлар “мен соҳта биродрман” деб келмайди; аксинча бундайлар юзиаки қарашда ўта диндор ва ухдожўй бўлиб кўринади, лекин фарзийлар каби уларнинг ичи зулматга ва золимликка тўла бўлади.
Бундай одамлар аввал чиндан ҳам масиҳий бўлган бўлиши мумкин, фақат эндиликда улар қонунни бажариш шарт, деб таъкидлаб, шунга ишониб Худо иноятидан узоқлашган эди. Бундай одамлар илгари нажот топган бўлсаларда, кейинчалик ўзларини қонун бажариш билан оқламоқчи бўлиб, нажотдан узоқлашиб, охир оқибатда мажусийлардек бўлиб қоладилар. Чунки қонунни бажариш шарт, дейиш орқали улар Исо Масиҳдан ва Унинг хочдаги қилган ишидан воз кечган бўлиб, Худо иноятини рад этга бўладилар. Бундай ҳолатда Муқаддас Руҳ бундай одамлар ичида фаолиятини тўхтатади ва улар секин-секин зулматга ботиб кетадилар. Бундай вазиятдан қутулишнинг ягона йўли – нажот топиш билан бир хилдир, яъни инсон доимий равишда Исо Масиҳнинг қайта тирилганига ишониши, Уни Раббий деб қабул қилиши ва хочда қилган ишига ишончини қаратиши шарт, шундай қилган одам доим нурда яшайди.
Улар жамоатга келиб масиҳийлар эркинлигини кўришади ва секин-секин шу эркинлик ўрнига одамларни қулликка олиб киришга ҳаракат қиладилар. Масалан, улар “мажусийлар Исога ишониб, нажот топганлирадина кейин Мусо қонунин бажарашлари керак” деб ўқитишар эди. Бу билан эса одамлар қонунга қул бўлиб қоладилар ва иноятда эмас, балки башарий тана амри билан яшашни бошлашади. Павлус шунга қарши чиқяпти. Масиий эркинлиги Исо Масиҳдадир, яъни доим ишончимиз Исо Масиҳга қаратилган бўлса, биз доим шу эркинликда яшаймиз; бироқ биз ишончимизни ўзимизга ёки яна бошқа нарсаларга қаратсак, эркинликдан маҳрум бўлиб, қуллик остида бўлиб қоламиз.
Бу ерда эътибор берсангиз, масиҳийлар Исо Масиҳда эркинликка эга эканлигини ёзилган. Яъни сиз, масиҳий, эркинликка ҳозирнинг ўзида эгасиз, бунинг учун сиз ҳеч нарса қилишингиз керак эмас. Сиз эркинликка эришиш учун ҳеч қандай иш қилишингиз керак эмас, ҳеч нарса айтишингиз керак эмас, ҳеч нарса ўқишингиз керак эмас. Худо сизга эркинликни нажот топганингизда берган ва энди сизнинг вазифангиз шу эркинликда туришдир (Галатияликларга 5:1).
Бу эркинликни йўқотиш учун инсон Исо Масиҳдан воз кечиши керак, яъни ишончини Исо Масиҳга ва Унинг хочда қилган ишига қаратмаган киши, шу эркинликдан маҳрум бўлади ва қонун остида яшаб, гуноҳкор табиатга қул бўлиб қолади. Табиийки ҳеч қандай имонли киши бундай аҳволга тушишни истамайди, бироқ ҳамма ҳам қандай қилиб шу эркинликда туришни ва уни қўлдан чиқармасликни билмайди. Агар сиз шу сатрларни ўқияпган экансиз, сиз буни аллақачон биласиз. Буни кўпроқ тушинишингизга Худонинг Ўзи ёрдам берсин!
5-оят
“Биз эсa Xушхaбaрнинг ҳaқиқaти сизлaр билaн aбaдий бўлсин деб, бир дaм ҳaм улaргa ён бермaдик.”
Хушхабарнинг ҳақиқатини қисқача қилиб ифодалайдиган бўлсак, уни “ишонч билан оқланиш” деб айтсак бўлади. Бу ҳақда қанча гапирсак ҳам кам, шунинг учун яна қайтарайлик. Ишонч билан оқланиш деганда, инсон Худо олдида оқланиши учун Худонинг нажотлик режасига ишониши керак. Фақатгина Худо борлигига ишонишнинг ўзи етарли эмас, чунки ёвуз руҳлар ҳам Худо борлигига ишонишади ва қўрқувдан титрашади, чунки бундай билим ва ишончнинг ўзи нажот топиш учун етарли эмас. Инсон албатта Худо Ўзи белгилаган, берган, кўрсатган, айтган ва Китобида ёзиб қолдирган нажотлик режага ишониши шарт.
Бу режани эса қичқача қилиб “Исо Масиҳ ва Унинг хочда михлангани” деб ифодаласак бўлади. Яъни Худонинг нажотлик режасига биноан Худонинг Ўғли Исо Масиҳ бу ерга инсон танасида келади, биринчи Одам Ато қилолмаган ишни бажарди, яъни бутун ҳаёти давомида Худога итоатда бўлиб, битта ҳам гуноҳ қилмасдан яшади. У гуноҳ қилмагани ва гуноҳсиз комил бўлиб туғилгани учун ҳам Исо ўлимга лойиқ эмас эди, бироқ биз, яъни бошқа гуноҳкорлар, ўз гуноҳлари туфайли ўлимга маҳкум бўлган одамлар учун хочда ўлди. Бу ўлим орқали Исо инсоннинг қарзини тўлади ва шу билан инсонни қутқарди. Мана шу нажотлик режадир, шунга ишонган одам нажот топади.
Демак, Павлуснинг мақсади айнан мана шу Хушхабар ҳақиқати сақлаб қолиш эди ва Галатиядаги масиҳийлар шу ҳақиқатни қаттиқ ушлашларини истарди. Шунинг учун айрим жойларда Павлус жудда қаттиқ гапиради, акс ҳолда имонлилар алданиб, нажотни йўқотишлари мумкин эди. Шунинг учун ҳам у соҳта биродарларга йўл бермади ва уларга қарши чиқди. Яъни бу ерда Павлус уларга бўйсунмади ва уларга ёқмоқчи бўлиб, хабарни ўзгартирмади. Биз ҳам худди шундай тарзда Инжил Хушхабарини ўзгартирмасдан, уни воизлик қилишимиз керак, фақат шундай воизлик натижасида одамлар нажот топиши мумкин.
2009-04-13
Иброҳим оқлангани ҳақида
Муқаддас Китобда “Иброҳим Худовандга ишонди ва шу тариқа оқланди” деган оятни кўпчилик эшитган бўлса керак. Мен ҳам илгари шу оятни кўп эшитганман, бироқ охиригача бу оятнинг маъносини тушунмагандим ва у ерда аниқ нима ҳақида гап кетяпганлигини билмаган эдим. Бугун шу ҳақида гапирмоқчиман. Бунда Худо Ўз Муқаддас Руҳи билан мен орқали гапиришини Худодан илтижо қилиб, сизга Худо шуни тушунишга ваҳий беришини сўрайман.
Келинг аввал Иброҳим ҳақида Муқаддас Китобда ёзилган айрим оятларни кўриб чиқайлик. Худо Иброҳимни “Менга эргашишгин” деб чақирган эди. Мана шу ҳодисадан аввал унинг исми Ибром эди. Ибромнинг ота-онаси бутпараст эди (Наби Ясу 24:2), шунда ҳам Ибром Худога ишонарди ва Худо айтган ишни қилишга тайёр эди. Худо Иброҳимни танлаб, унинг уруғи орқали Исо Масиҳни бу дунёга олиб келишни режа қилган эди.
Ибтидо 12чи бобида мана шундай сўзлар ёзилган:
"Худованд Ибромга хитоб қилиб деди: “Ўз ерингдан, она юртингдан, отанг уйидан чиқиб, Мен сенга кўрсатадиган ерга кет. Сендан буюк халқ вужудга келтираман. Сени табаррук қилиб, номингни улуғлайман. Сен баракали бўлгайсан. Сени дуо қилганларни Мен дуо қиламан, сени лаънатлаганларни Мен лаънатлайман. Ер юзидаги барча қабилалар сендан барака топадилар”. Ибром, Худованд буюрганидек, Ҳорондан чиқиб кетди. Лут эса унга йўлдош бўлди. Ибром Ҳорондан чиққанида етмиш беш ёшда эди”. (Ибтидо 12:1-4).
Худованд Ибромга зоҳир бўлиб: “Мен бу ерни сенинг зурриётингга (аслида “уруғингга” дейилган) бераман”, – деди. Ибром эса ўша ерда ўзига зоҳир бўлган Худованд шаънига қурбонгоҳ қурди”. (Ибтидо 12:7).
Бу оятларда Худо Ибромга ваъда беряпти ва шу ваъдасида Ибромдан буюк халқни вужудга келтиришини ва унинг уруғи орқали барча халқлар баракали бўлишини айтади. Бу ерда шуни айтиш керакки, Муқаддас Китобга биноан мана шу оятдаги “Ибромнинг уруғи” деган сўзи унинг ўғли Исҳоқ ва Исроил халқи ҳақида эди, бироқ бу сўз руҳан маънода Исҳоқ ва Исроилдан ҳам юксакроқ бўлган Зот, яъни Иброҳим уруғи бўлмиш Раббимиз ва Нажоткоримиз Исо Масиҳга тегишлидир, буни мана бу оятдан кўрсак бўлади:
"Худонинг Иброҳим ва унинг зотига берган улуғ ваъдалари бундан кам эмас. Худо Иброҳимга: “Сенинг зотларингга бераман” деб, кўпчилик ҳақида гапирмади, аксинча: “Сенинг зотингга бераман” деб, битта кишини, яъни Масиҳни кўзда тутди”. (Галатияликларга мактуб 3:16).
Демак, Исо ерда туғилишидан анча йилллар илгари Худо Исонинг келишини башорат орқали айтган ва айнан Исо орқали барча халқлар баракали бўлишини билдирган экан.
Бу “уруғ” ҳақида биринчи башорат Одам Ато гуноҳ қилишидан кейин берилган эди:
"Шунда Худованди Карим илонга айтди: «Бу қилган ишинг учун сен ҳамма чорва туёқлари ва ҳамма дашт ҳайвонларидан кўра лаънатисан. Умринг бўйи қорнинг билан юриб, тупроқ ейсан. Сен билан хотин орасига, сенинг зотинг билан унинг зоти орасига адоват соламан. Ўша зот сенинг бошингни эзиб ташлайди, сен эса унинг товонини чақасан”. (Ибтидо 3:14-15).
Бу оятда “хотин зоти” ёки “хотин уруғи” ҳақида гап кетяпти, зеро матннинг иброний тилида айнан шундай сўзлар (хотин уруғи) ишлатилган. Табиатан хотин кишида уруғ бўлмайди, аксинча фақат эркак кишида уруғ бўлади. Лекин шундай сўзлар ишлатиш орқали Худо қачондир Исо Масиҳ бу дунёга табиий отасиз, бокира Марямдан туғилиши ҳақида башорат қилган эди. Чунки Исо Масиҳ мўъжизавий равишда бокира Марямга берилган ва кейинчалик туғилган эди. Шу билан “хотин уруғи” сўзи ҳам Исо Масиҳга тегишли экан. Яъни Худо шайтонга қаратиб, “қачондир ота алоқасисиз, фақат хотиндан туғилган Зот сенинг бошингни эзиб ташлайди” деб айтяпти. Бу эса албатта Исо Масиҳ эди, айнан Исо шайтоннинг бошини эзиб, унинг устидан ғалаба қозонди – Унга шон-шарафлар бўлсин! Шайтон хотин уруғининг товонини чақиши – Исонинг хочда ўлиши ҳақида бўлиб, айнан хочда ўлиши орқали Исо шайтон устидан ғалаба қозонди, энди эса Исога ишонган ҳар бир киши шу ғалабага эга бўлади!
Шундай қилиб, ҳозирги кунда Исо Масиҳ қайта тирилганига ишонган ва Уни Раббий (ёки Эгам) деб қабул қилган киши нажот топади ва Худо баракасига эга бўлади. Юқоридаги оятлардаги ваъда Иброҳимнинг уруғига тегишли дедик, шу билан бирга бу ваъда моҳияти “имон билан оқланиш” эди. Зеро Иброҳим ҳам Худонинг мана ўша ваъдасига ишониш орқали Худо олдида оқланган эди. Буни биз Ибтидо 15чи бобдаги оятларда ўқиймиз:
"Бу ҳодисалардан кейин Худованд Ибромга ваҳий орқали каломини юбориб: – Эй Ибром, қўрқма, Мен сенга қалқонман. Сен учун мукофот ғоят катта бўлади, – деди. Ибром бунга жавобан: – Ё Худоё Худовандо! Сен менга нима берасан? Мана, мен фарзандсиз кетаётирман. Рўзғоримни эса менга ўғиллик қиладиган дамашқлик Илъазар бошқаради. Сен менга авлод бермаганингдан сўнг, энди хонадонимда ўғиллик қиладиган мана шу қулбошим менинг ворисим бўлади, – деди. Шунда Худованд Ибромга каломини юбориб: – Йўқ, бу сенинг ворисинг бўлмайди, балки ўз уруғингдан ҳосил бўлажак ўғлинг сенинг ворисинг бўлади, – деди. Сўнг Ибромни ташқарига чиқариб: – Осмонга қараб юлдузларни санай олсанг, сана, – деди. Ва қўшиб: – Мана сенинг авлодинг ҳам шунчалик кўп бўлади, – деди. Ибром эса Худовандга ишонди ва шу тариқа оқланди”. (Ибтидо 15:1-6).
Яъни, бу оятларда Иброҳим Худонинг келажакда одамзод учун берадиган Нажоткорига ишониши орқали оқланди. Бундай оқланиш “имон ёки ишонч билан оқланиш” дейилади.
Эски Аҳдда ҳам, Янги Аҳдда ҳам Худо олдида оқланиш учун инсон Худонинг нажотбахш режасига ёки йўлига ишониши шарт ва фақат шу йўл орқали у оқланади.
"Иброҳим пайғамбардан ибрат олайлик: У Худога ишонди ва шунинг учун оқланди. Шундан билингларки, ким имонга эга бўлса, у Иброҳимнинг ўғли саналади. Худо Иброҳимга: «Бутун халқлар сендан барака топажаклар» деб, унга даставвал Хушхабар келтирган эди. Тавротнинг ана шу ояти аниқ кўрсатадики, Худо инсонни миллатига қарамай, имони туфайли оқлайди. Имон соҳиби Иброҳим пайғамбарга шундай эргашган ҳамма аҳли имон худди Иброҳимдай Худо раҳматига эришади”. (Галатияликларга мактуб 3:6-9).
Янги Аҳдда “имон” ёки “ишонч” деган сўзлар ишлатилганда, ҳар доим Исо Масиҳга ишониш ва Унинг хочда қилган ишини қабул қилиш назарда тутилади.
"Энди эса, Қонунга алоқасиз равишда Худо талаб қилган солиҳликка эришиш йўли аниқ-равшан кўринмоқда, бунга Таврот ва пайғамбарлар ҳам гувоҳлик берадилар: Худо талаб қилган солиҳлик – Исо Масиҳга ишонишдан иборатдир. Шу имонга эга бўлган ҳаммани Худо оқлайди”. (Римликларга мактуб 3:21-22).
Исо Масиҳ туғилиб, хочда ўлиб, қайта тирилишидан олдин яшаганлар ҳақида нима деймиз? Улар нимага ишонган эди? Ҳозирги кунда биз ўтмишга қараб, Исонинг хочда қилган ишига ишонсак, улар ўзлари яшаган даврда келажакка қараб, келажак Нажоткорга ва У қиладиган ишга ишонишган ва шу орқали улар ҳам Худо олдида оқланишган. Яъни улар ҳам Худонинг нажотбахш режасига ишонишган, бу режа анча йиллардан кейин амалга оширилган бўлсада, Худо уларни ҳам худди ана ўша қоида, яъни “имон билан оқланиш” қоидаси билан оқлаганди ва уларга нажот берган эди. Албатта, Исо қайта тирилганидан кейин Унга ишонган кишилар жуда кўп имтиёзлар ва кўпроқ баракага эга бўлади, чунки бу ҳақда Исонинг Ўзи ҳам “(Мени) Кўрмай ишонганлар қандай бахтлидирлар!” (Юҳанно 20:29) деган. Яна, “Сизларга чинини айтайин: аёл зотидан туғилганлар орасида Яҳё пайғамбардан буюги чиққан эмас. Шунга қарамай, Осмон Шоҳлигида ҳатто энг кичик ҳисобланган ҳам ундан каттадир” (Матто хушхабари 11:11) ҳам деган.
Демак, хулоса қилиб айтадиган бўлсак, “Иброҳим Худовандга ишонди ва шу тариқа оқланди” деган оятнинг маъноси мана шу экан: яъни Иброҳим фақатгина Худо борлигига ишонди деган гап эмас, балки у Худонинг юборадиган Нажоткорига ишонди ва Худонинг шу нажотбахш хабарига ишониш орқали Худо олдида оқланди. Бундан менга қандай наф бор, дейсизми? Агар сиз ҳам, худди Иброҳим сингари Худо юборган Нажоткорга, Исо Масиҳга ишонсангиз, сиз ҳам Худо олдида оқланасиз ва Худонинг баракасига эга бўласиз. Мана шуни биз “имон билан оқланиш” деб атаймиз.
Келинг аввал Иброҳим ҳақида Муқаддас Китобда ёзилган айрим оятларни кўриб чиқайлик. Худо Иброҳимни “Менга эргашишгин” деб чақирган эди. Мана шу ҳодисадан аввал унинг исми Ибром эди. Ибромнинг ота-онаси бутпараст эди (Наби Ясу 24:2), шунда ҳам Ибром Худога ишонарди ва Худо айтган ишни қилишга тайёр эди. Худо Иброҳимни танлаб, унинг уруғи орқали Исо Масиҳни бу дунёга олиб келишни режа қилган эди.
Ибтидо 12чи бобида мана шундай сўзлар ёзилган:
"Худованд Ибромга хитоб қилиб деди: “Ўз ерингдан, она юртингдан, отанг уйидан чиқиб, Мен сенга кўрсатадиган ерга кет. Сендан буюк халқ вужудга келтираман. Сени табаррук қилиб, номингни улуғлайман. Сен баракали бўлгайсан. Сени дуо қилганларни Мен дуо қиламан, сени лаънатлаганларни Мен лаънатлайман. Ер юзидаги барча қабилалар сендан барака топадилар”. Ибром, Худованд буюрганидек, Ҳорондан чиқиб кетди. Лут эса унга йўлдош бўлди. Ибром Ҳорондан чиққанида етмиш беш ёшда эди”. (Ибтидо 12:1-4).
Худованд Ибромга зоҳир бўлиб: “Мен бу ерни сенинг зурриётингга (аслида “уруғингга” дейилган) бераман”, – деди. Ибром эса ўша ерда ўзига зоҳир бўлган Худованд шаънига қурбонгоҳ қурди”. (Ибтидо 12:7).
Бу оятларда Худо Ибромга ваъда беряпти ва шу ваъдасида Ибромдан буюк халқни вужудга келтиришини ва унинг уруғи орқали барча халқлар баракали бўлишини айтади. Бу ерда шуни айтиш керакки, Муқаддас Китобга биноан мана шу оятдаги “Ибромнинг уруғи” деган сўзи унинг ўғли Исҳоқ ва Исроил халқи ҳақида эди, бироқ бу сўз руҳан маънода Исҳоқ ва Исроилдан ҳам юксакроқ бўлган Зот, яъни Иброҳим уруғи бўлмиш Раббимиз ва Нажоткоримиз Исо Масиҳга тегишлидир, буни мана бу оятдан кўрсак бўлади:
"Худонинг Иброҳим ва унинг зотига берган улуғ ваъдалари бундан кам эмас. Худо Иброҳимга: “Сенинг зотларингга бераман” деб, кўпчилик ҳақида гапирмади, аксинча: “Сенинг зотингга бераман” деб, битта кишини, яъни Масиҳни кўзда тутди”. (Галатияликларга мактуб 3:16).
Демак, Исо ерда туғилишидан анча йилллар илгари Худо Исонинг келишини башорат орқали айтган ва айнан Исо орқали барча халқлар баракали бўлишини билдирган экан.
Бу “уруғ” ҳақида биринчи башорат Одам Ато гуноҳ қилишидан кейин берилган эди:
"Шунда Худованди Карим илонга айтди: «Бу қилган ишинг учун сен ҳамма чорва туёқлари ва ҳамма дашт ҳайвонларидан кўра лаънатисан. Умринг бўйи қорнинг билан юриб, тупроқ ейсан. Сен билан хотин орасига, сенинг зотинг билан унинг зоти орасига адоват соламан. Ўша зот сенинг бошингни эзиб ташлайди, сен эса унинг товонини чақасан”. (Ибтидо 3:14-15).
Бу оятда “хотин зоти” ёки “хотин уруғи” ҳақида гап кетяпти, зеро матннинг иброний тилида айнан шундай сўзлар (хотин уруғи) ишлатилган. Табиатан хотин кишида уруғ бўлмайди, аксинча фақат эркак кишида уруғ бўлади. Лекин шундай сўзлар ишлатиш орқали Худо қачондир Исо Масиҳ бу дунёга табиий отасиз, бокира Марямдан туғилиши ҳақида башорат қилган эди. Чунки Исо Масиҳ мўъжизавий равишда бокира Марямга берилган ва кейинчалик туғилган эди. Шу билан “хотин уруғи” сўзи ҳам Исо Масиҳга тегишли экан. Яъни Худо шайтонга қаратиб, “қачондир ота алоқасисиз, фақат хотиндан туғилган Зот сенинг бошингни эзиб ташлайди” деб айтяпти. Бу эса албатта Исо Масиҳ эди, айнан Исо шайтоннинг бошини эзиб, унинг устидан ғалаба қозонди – Унга шон-шарафлар бўлсин! Шайтон хотин уруғининг товонини чақиши – Исонинг хочда ўлиши ҳақида бўлиб, айнан хочда ўлиши орқали Исо шайтон устидан ғалаба қозонди, энди эса Исога ишонган ҳар бир киши шу ғалабага эга бўлади!
Шундай қилиб, ҳозирги кунда Исо Масиҳ қайта тирилганига ишонган ва Уни Раббий (ёки Эгам) деб қабул қилган киши нажот топади ва Худо баракасига эга бўлади. Юқоридаги оятлардаги ваъда Иброҳимнинг уруғига тегишли дедик, шу билан бирга бу ваъда моҳияти “имон билан оқланиш” эди. Зеро Иброҳим ҳам Худонинг мана ўша ваъдасига ишониш орқали Худо олдида оқланган эди. Буни биз Ибтидо 15чи бобдаги оятларда ўқиймиз:
"Бу ҳодисалардан кейин Худованд Ибромга ваҳий орқали каломини юбориб: – Эй Ибром, қўрқма, Мен сенга қалқонман. Сен учун мукофот ғоят катта бўлади, – деди. Ибром бунга жавобан: – Ё Худоё Худовандо! Сен менга нима берасан? Мана, мен фарзандсиз кетаётирман. Рўзғоримни эса менга ўғиллик қиладиган дамашқлик Илъазар бошқаради. Сен менга авлод бермаганингдан сўнг, энди хонадонимда ўғиллик қиладиган мана шу қулбошим менинг ворисим бўлади, – деди. Шунда Худованд Ибромга каломини юбориб: – Йўқ, бу сенинг ворисинг бўлмайди, балки ўз уруғингдан ҳосил бўлажак ўғлинг сенинг ворисинг бўлади, – деди. Сўнг Ибромни ташқарига чиқариб: – Осмонга қараб юлдузларни санай олсанг, сана, – деди. Ва қўшиб: – Мана сенинг авлодинг ҳам шунчалик кўп бўлади, – деди. Ибром эса Худовандга ишонди ва шу тариқа оқланди”. (Ибтидо 15:1-6).
Яъни, бу оятларда Иброҳим Худонинг келажакда одамзод учун берадиган Нажоткорига ишониши орқали оқланди. Бундай оқланиш “имон ёки ишонч билан оқланиш” дейилади.
Эски Аҳдда ҳам, Янги Аҳдда ҳам Худо олдида оқланиш учун инсон Худонинг нажотбахш режасига ёки йўлига ишониши шарт ва фақат шу йўл орқали у оқланади.
"Иброҳим пайғамбардан ибрат олайлик: У Худога ишонди ва шунинг учун оқланди. Шундан билингларки, ким имонга эга бўлса, у Иброҳимнинг ўғли саналади. Худо Иброҳимга: «Бутун халқлар сендан барака топажаклар» деб, унга даставвал Хушхабар келтирган эди. Тавротнинг ана шу ояти аниқ кўрсатадики, Худо инсонни миллатига қарамай, имони туфайли оқлайди. Имон соҳиби Иброҳим пайғамбарга шундай эргашган ҳамма аҳли имон худди Иброҳимдай Худо раҳматига эришади”. (Галатияликларга мактуб 3:6-9).
Янги Аҳдда “имон” ёки “ишонч” деган сўзлар ишлатилганда, ҳар доим Исо Масиҳга ишониш ва Унинг хочда қилган ишини қабул қилиш назарда тутилади.
"Энди эса, Қонунга алоқасиз равишда Худо талаб қилган солиҳликка эришиш йўли аниқ-равшан кўринмоқда, бунга Таврот ва пайғамбарлар ҳам гувоҳлик берадилар: Худо талаб қилган солиҳлик – Исо Масиҳга ишонишдан иборатдир. Шу имонга эга бўлган ҳаммани Худо оқлайди”. (Римликларга мактуб 3:21-22).
Исо Масиҳ туғилиб, хочда ўлиб, қайта тирилишидан олдин яшаганлар ҳақида нима деймиз? Улар нимага ишонган эди? Ҳозирги кунда биз ўтмишга қараб, Исонинг хочда қилган ишига ишонсак, улар ўзлари яшаган даврда келажакка қараб, келажак Нажоткорга ва У қиладиган ишга ишонишган ва шу орқали улар ҳам Худо олдида оқланишган. Яъни улар ҳам Худонинг нажотбахш режасига ишонишган, бу режа анча йиллардан кейин амалга оширилган бўлсада, Худо уларни ҳам худди ана ўша қоида, яъни “имон билан оқланиш” қоидаси билан оқлаганди ва уларга нажот берган эди. Албатта, Исо қайта тирилганидан кейин Унга ишонган кишилар жуда кўп имтиёзлар ва кўпроқ баракага эга бўлади, чунки бу ҳақда Исонинг Ўзи ҳам “(Мени) Кўрмай ишонганлар қандай бахтлидирлар!” (Юҳанно 20:29) деган. Яна, “Сизларга чинини айтайин: аёл зотидан туғилганлар орасида Яҳё пайғамбардан буюги чиққан эмас. Шунга қарамай, Осмон Шоҳлигида ҳатто энг кичик ҳисобланган ҳам ундан каттадир” (Матто хушхабари 11:11) ҳам деган.
Демак, хулоса қилиб айтадиган бўлсак, “Иброҳим Худовандга ишонди ва шу тариқа оқланди” деган оятнинг маъноси мана шу экан: яъни Иброҳим фақатгина Худо борлигига ишонди деган гап эмас, балки у Худонинг юборадиган Нажоткорига ишонди ва Худонинг шу нажотбахш хабарига ишониш орқали Худо олдида оқланди. Бундан менга қандай наф бор, дейсизми? Агар сиз ҳам, худди Иброҳим сингари Худо юборган Нажоткорга, Исо Масиҳга ишонсангиз, сиз ҳам Худо олдида оқланасиз ва Худонинг баракасига эга бўласиз. Мана шуни биз “имон билан оқланиш” деб атаймиз.
Subscribe to:
Posts (Atom)